องค์ความรู้

การปฏิรูปเพื่อลดการผูกขาด และส่งเสริมการแข่งขันในเศรษฐกิจไทย

โดย: เดือนเด่น นิคมบริรักษ์

“…โดยทั่วไปแล้ว สภาพการแข่งขันในตลาดในทางปฏิบัติ นั้นยังห่างไกลจากการแข่งขันที่เสรีและเป็นธรรม เนื่องจากเหตุผลสองประการ ประการแรกกฎกติกาของภาครัฐอาจจำกัดการแข่งขันในตลาด ด้วยเหตุผลอื่นๆ ที่มิใช่เหตุผลในเชิงเศรษฐศาสตร์ เช่น การกีดกันการลงทุนของบริษัทต่างชาติ เพื่อให้การคุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศเป็นต้น ประการที่สองผู้ประกอบการแต่ละรายมีอำนาจทางตลาดไม่เท่ากัน ผู้ประกอบการรายใหญ่ในตลาดต่างมีขนาดที่ต่างกัน ทำให้ผู้ประกอบการที่มีขนาดเล็กกว่าอาจถูกกลั่นแกล้ง ไม่มีโอกาสที่จะแข่งกับผู้ประกอบการรายใหญ่ได้…

ด้วยเหตุผลดังกล่าว จึงต้องมีการพัฒนากฎหมายที่จะดูแลกฎกติกาในการแข่งขัน มิให้มีการผูกขาด หรือมีพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมที่อาจนำไปสู่การผูกขาดตลาด ที่มิได้มาจากขีดความสามารถในการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพที่แท้จริง หากแต่มาจากการใช้กลยุทธ์ทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ที่เรียกกันว่า ‘กฎหมายแข่งขันทางการค้า’…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปเพื่อลดการผูกขาด และส่งเสริมการแข่งขันในเศรษฐกิจไทย)

ระบบภาษีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ

โดย: ภาวิน ศิริประภานุกูล

“…โดยหลักการแล้ว การวิเคราะห์ระบบภาษีของประเทศใดประเทศหนึ่ง จำเป็นจะต้องวิเคราะห์ควบคู่ไปกับโครงสร้างรายจ่ายของรัฐบาลในประเทศนั้นๆ ด้วย เนื่องจากโดยปกติแล้ว ภาษีคือแหล่งรายได้ที่สำคัญที่สุดของรัฐบาล ซึ่งในกรณีที่รัฐบาลมีความต้องการจะใช้จ่ายเพิ่มเติม รัฐบาลจำเป็นต้องเพิ่มการจัดเก็บภาษีตามไปด้วย

บทความนี้จะมุ่งพิจารณาที่ประเด็นระบบภาษีเพื่อความเป็นธรรม ซึ่งมีความสอดคล้องกับหน้าที่ในการลดความเหลื่อมล้ำของรัฐบาล โดยมุ่งเน้นการออกแบบระบบภาษีเพื่อเป็นเครื่องมือหนึ่งในการลดความเหลื่อมล้ำเป็นสำคัญ ไม่ใช่การออกแบบระบบภาษีเพื่อการระดมทุนของทางภาครัฐเพิ่มเติม เพื่อนำมาใช้จ่ายในมาตรการ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำต่างๆ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องระบบภาษีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ)

การปฏิรูปการกระจายอำนาจและการจัดการปกครองท้องถิ่น

โดย: ศุภสวัสดิ์ ชัชวาลย์

“…ในการนำเสนองานศึกษานี้จะแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลักๆ อัน ได้แก่ส่วนแรก เป็นการกล่าวถึงที่มา และ สภาพปัญหาเกี่ยวกับการกระจายอำนาจในประเทศไทย ซึ่งผู้ศึกษาพยายามชี้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับการปกครองท้องถิ่นของไทยในช่วงก่อน และ หลัง ปี พ.ศ. 2535 ส่วนที่สองเป็นการกล่าวถึงข้อถกเถียงที่เกิดขึ้นในประเด็นต่างๆ ส่วนที่สามเป็นการพูดถึงประสบการณ์ของการดำเนินนโยบาย ด้านการกระจายอำนาจในต่างประเทศที่ อาจเป็นบทเรียนสำคัญสำหรับประเทศไทย ส่วนสุดท้ายเป็นการอภิปรายผล และการวางกรอบแนวทางในการแก้ปัญหา…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปการกระจายอำนาจและการปกครองท้องถิ่น)

ประชาชนปฏิรูปประเทศไทย

โดย: ประเวศ วะสี

“ประชาชนปฏิรูปประเทศไทย นี้คือพลังอำนาจที่ ๓ ที่ใช้ในการรวมตัวร่วมคิดร่วมทำด้วยความสมานฉันท์ ด้วยการใช้ปัญญา ด้วยการใช้สันติวิธี ไม่ขับเคลื่อนด้วยการเป็นปฏิปักษ์ (Antagonistic) แต่มุ่งสร้างความสัมพันธ์ใหม่ที่ลงตัวระหว่างอำนาจรัฐ อำนาจเงิน และอำนาจสังคม เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานประชาชนปฏิรูปประเทศไทย )

ข้อเสนอการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจ

โดย: คณะกรรมการปฏิรูป

“…ความเหลื่อมล้ำในความสัมพันธ์ทางอำนาจนับเป็นปัญหาใหญ่ที่สุดอย่างหนึ่งของประเทศไทย และเป็นต้นตอบ่อเกิดของปัญหาสำคัญอื่นๆ อีกหลายเรื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือปัญหาความไม่เป็นธรรมในสังคม แม้ว่าความสัมพันธ์ทางอำนาจจะมีหลายรูปแบบแต่โครงสร้างอำนาจที่มีพลังสูงสุดและส่งผลต่อโครงสร้างอำนาจอื่นคือโครงสร้างอำนาจรัฐ ดังนั้นเพื่อการปรับสมดุลหรือการลดความเหลื่อมล้ำในความสัมพันธ์ทางอำนาจ จึงจำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างอำนาจของรัฐ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานข้อเสนอการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจ )

(ร่าง) ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทย (เอกสารเพื่อการปรึกษาหารือ)

โดย: ประเวศ วะสี

“การปฏิรูปประเทศไทยไม่ใช่สินค้าสำเร็จรูป แต่เป็นกระบวนการต่อเนื่องที่ประชาชนเป็นเจ้าของ ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทยนี้ เสนอต่อคนไทยทุกคน” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจาก (ร่าง) ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทย (เอกสารเพื่อการปรึกษาหารือ))

แนวคิดภาษีที่ดินและทรัพย์สิน: กรณีศึกษาร่างพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง

โดย: แบ๊งค์ งามอรุณโชติและคณะ

“งานศึกษาชิ้นนี้เริ่มต้นด้วยการฉายภาพให้เห็นถึงโครงสร้างทางภาษีของระบบเศรษฐกิจไทยซึ่งยังคงมีความไม่สอดคล้องกับรูปแบบในอุดมคติอยู่มาก อาทิ การที่ประเทศไทยจัดเก็บรายได้จากภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาน้อยกว่าภาษีนิติบุคคลและภาษีมูลค่าเพิ่ม ซึ่งสะท้อนประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษี และความรับผิดชอบในการสมทบทรัพยากรเพื่อการพัฒนาประเทศของประชากรว่ายังคงต่ำอยู่มาก นอกจากนี้ ภาษีที่ถูกจัดเก็บโดยท้องถิ่นเองยังคงมีสัดส่วนไม่มากนักเมื่อเทียบกับรายได้ต่อปีที่ท้องถิ่นได้รับทั้งหมด ซึ่งสะท้อนถึงภาระทางการคลังที่กระจุกตัวอยู่ที่รัฐบาลกลาง…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องแนวคิดภาษีที่ดินและทรัพย์สิน: กรณีศึกษาร่างพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง)

พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 และการผูกขาดในภาคเกษตร: กรณีศึกษาตลาดไข่ไก่

โดย: กฤดิกร เผดิมเกื้อกูลพงศ์

“งานชิ้นนี้ศึกษาจุดอ่อนและข้อบกพร่องบางประการของพระราชบัญญัติแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 โดยนำกรณีศึกษาการผูกขาดทางการค้าในภาคเกษตร (ตลาดไข่ไก่) มาเป็นจุดอ้างอิงในกรณีศึกษา โดยประมวลข้อมูลและเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในตลาดไข่ไก่ว่ามีพฤติกรรมที่เป็นการกีดกันทางการค้าขึ้นในลักษณะใดบ้าง และพระราชบัญญัติแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 มีจุดอ่อนหรือข้อบกพร่องอย่างไร จึงไม่สามารถเข้าไปจัดการสร้างการแข่งขันที่เป็นธรรมให้เกิดขึ้นในตลาดสินค้าไข่ไก่ได้…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 และการผูกขาดในภาคเกษตร: กรณีศึกษาตลาดไข่ไก่)

แนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศไทย

โดย: ชล บุนนาค

“…จากบทเรียนจากต่างประเทศพบว่า การจัดการทรัพยากรร่วมหนึ่งๆ ไม่จำเป็นจะต้องมีวิธีการจัดการเพียงแบบเดียวเท่านั้น แต่สามารถผสมผสานระหว่างระบบตลาด การทำงานร่วมกันในชุมชน หรือระบบการแนวตั้งแบบรัฐ เข้าไว้ด้วยกันให้เหมาะกับลักษณะการจัดการทรัพยากรประเภทหนึ่งๆ ในพื้นที่หนึ่งๆ ได้ ผู้เขียนคิดว่าการศึกษาประเด็นนี้ในประเทศไทยยังมีอยู่น้อยมาก งานส่วนใหญ่มักจะค่อนข้างให้ความสำคัญกับชุมชนมากเป็นพิเศษ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องแนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศไทย)

ธนาคารที่ดิน

โดย: คุปต์ พันธ์หินกอง

“…“ธนาคารที่ดิน” (Land Bank) เป็นกลไกที่ช่วยนำเอาที่ดินไปถึงมือเกษตรกรอย่างแท้จริง และช่วยจำกัดการเปลี่ยนมือที่ดินไม่ให้ถ่ายโอนไปอยู่ในมือของนายทุน ธนาคารที่ดินอาจจัดตั้งจะเป็นองค์กรของรัฐบาล ทำหน้าที่ในการจัดซื้อที่ดินให้กับเกษตรกรและคนไร้ที่ดินทำกินได้เช่าในราคาถูก ไม่ดำเนินงานในเชิงพาณิชย์หรือแสวงหากำไร (non-profit organization)…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องธนาคารที่ดิน)