องค์ความรู้

บทบาทของรัฐในการสนับสนุนธุรกิจหนังสือ และ การปรับตัวของผู้ผลิตหนังสือขนาดเล็กและผู้ผลิตหนังสืออิสระ

โดย: สมคิด พุทธศรี

การเติบโตของอุตสาหกรรมหนังสือคือตัวชี้วัดคุณภาพของสังคม ในประเทศไทย ธุรกิจหนังสือมีผู้ผลิตรายใหญ่เพียงไม่กี่รายที่มีอำนาจในตลาดค่อนข้างมากและเป็นผู้เล่นหลัก แม้ว่าผู้ผูกขาดเหล่านี้จะผลิตหนังสือออกมาเป็นจำนวนมากและทำให้ตลาดหนังสือคึกคัก แต่กระนั้นสภาพการณ์ดังกล่าวก็ส่งผลเสียอยู่หลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อวัฒนธรรมทางปัญญาของสังคม

งานวิจัยชิ้นนี้ได้มุ่งสำรวจตัวอย่างและประสบการณ์การปรับตัวของผู้ผลิตหนังสือขนาดเล็กและผู้ผลิตหนังสืออิสระในต่างประเทศรวมถึงบทบาทของรัฐในธุรกิจหนังสือเป็นสำคัญ ด้วยหวังว่าจะนำบทเรียนต่างๆ มาสังเคราะห์เป็นข้อเสนอแนะในการปฏิรูปและส่งเสริมธุรกิจหนังสือของไทยให้เติบโตไปในทิศทางที่เป็นธรรมและเป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยรวม

กระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในประเทศไทย

โดย: ตะวัน มานะกุล

รายงานสำรวจองค์ความรู้ชิ้นนี้มุ่งสำรวจกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในประเทศไทย ทั้งในแง่แนวคิด ความสำคัญ ความเป็นมา หลักเกณฑ์วิธีการ รวมถึงประเมินสภาพการณ์ที่เกิดขึ้นจริง นอกจากนี้ ยังมุ่งศึกษากระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในประเทศอังกฤษซึ่งมีจุดเด่นอยู่ที่การสร้างแรงจูงใจให้คู่พิพาทรวมถึงผู้ไกล่เกลี่ยเข้าสู่กระบวนการ รวมถึงมุ่งนำเสนอข้อเสนอเพื่อยกระดับกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในประเทศไทย

การปฏิรูประบบผลตอบแทนครูเพื่อพัฒนาคุณภาพครู

โดย: ศุภณัฏฐ์ ศศิวุฒิวัฒน์

ความบกพร่องในระบบผลตอบแทนครูเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้คุณภาพครูตกต่ำ ที่ผ่านมาระดับเงินเดือนและเงินวิทยฐานะของครูไทยเพิ่มขึ้นเกือบ 2 เท่าในช่วงปี 10 ปีที่ผ่านมา แต่ผลสัมฤทธิทางการศึกษาของนักเรียนกลับลดลง บทเรียนสำคัญจากความล้มเหลวของการปฏิรูปข้างต้นคือการเพิ่มระดับเงินเดือนหรือผลตอบแทนเพียงอย่างเดียวมิอาจยกระดับคุณภาพครูและผลการเรียนของนักเรียนได้

รายงานสำรวจองค์ความรู้ชิ้นนี้มุ่งสำรวจปัญหาในระบบประเมินเลื่อนขั้นเงินเดือนและเลื่อนวิทยฐานะ และแนวทางการปฏิรูปผลตอบแทนในต่างประเทศ รวมถึงมุ่งเสนอข้อเสนอเบื้องต้นต่อการปฏิรูประบบผลตอบแทนของครูให้เชื่อมโยงกับความสามารถของและผลการเรียนของนักเรียน รวมถึงจูงใจครูให้พัฒนาคุณภาพการสอนของตน

ภาษีมรดกกับการสร้างความเป็นธรรมในสังคม

โดย: วิโรจน์ สุขพิศาล

ภาษีมรดกช่วยกระจายความมั่งคั่งอย่างเป็นธรรมได้หรือไม่? ภาษีมรดกสามารถนำไปใช้ในทางปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพจริงหรือ? เพื่อตอบคำถามดังกล่าว เราอาจต้องหันไปศึกษาตัวอย่างและประสบการณ์จากต่างประเทศที่มีการจัดเก็บภาษีมรดกทั้งในแง่ปัญหา อุปสรรค และแนวทางปฏิบัติที่ดี ก่อนจะนำบทเรียนที่ได้มาพัฒนาองค์ความรู้และข้อเสนอแนะสำหรับการจัดเก็บภาษีมรดกในประเทศไทย

รายงานการศึกษาเล่มนี้มุ่งศึกษาลักษณะทั่วไปของภาษีมรดก ตัวอย่างการจัดเก็บภาษีมรดกในต่างประเทศ ประเด็นถกเถียงที่เกี่ยวข้องกับภาษีมรดก ผลการจัดเก็บภาษีมรดกในต่างประเทศ และบทสรุปว่าด้วยภาษีมรดกกับการสร้างความเป็นธรรมในสังคม

นวัตกรรมการขับเคลื่อนกระบวนการนโยบายสาธารณะอย่างมีส่วนร่วม

โดย: ภัทชา ด้วงกลัด

“นโยบายสาธารณะ” มีผลกระทบอันเป็นสาธารณะ กล่าวคือ กระทบต่อความเป็นอยู่ของประชาชนจำนวนมาก แต่บ่อยครั้งอำนาจในการกำหนดนโยบายสาธารณะกลับผูกขาดอยู่ในมือผู้คนเพียงจำนวนหนึ่ง ในขณะที่ประชาชนทั่วไปมักถูกละเลย

รายงานชิ้นนี้มุ่งสำรวจแนวทางการพัฒนาประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม ผ่านการสำรวจกรณีศึกษาจากต่างประเทศ อันได้แก่ กระบวนการสมัชชาประชาชน การลงฉันทามติ และ สมัชชาองค์การอนามัยโลก เพื่อสะท้อนให้เห็นว่าการเปิดพื้นที่กระบวนการนโยบายสาธารณะนั้นต้องการกระบวนการขับเคลื่อนที่หลากหลาย เพื่อให้สอดคล้องกับบริบทที่แตกต่างกันออกไป

แนวคิดเรื่องชุมชนนิยมกับการสร้่างเสริมเสรีภาพ

โดย: ธร ปีติดล

รายงานชิ้นนี้มุ่งสำรวจวิวาทะในระดับสากลระหว่างนักคิดที่สนับสนุนแนวคิดชุมชนนิยมและผู้ที่วิพากษ์แนวคิดดังกล่าวผ่านมุมมองเรื่องเสรีภาพ โดยมุ่งสำรวจทั้งในประเด็นเรื่องการรักษาวัฒนธรรม สิทธิชุมชน และความสัมพันธ์ระหว่างชุมชนกับประชาธิปไตย ทั้งนี้ เพื่อนำเนื้อหาข้อถกเถียงดังกล่าวมาใช้เป็นกรอบพิจารณาแนวคิดเรื่องชุมชนในประเทศไทย รวมถึงนำเสนอหนทางเชื่อมร้อยแนวคิดดังกล่าวเข้ากับแนวคิดการสร้างเสริมสิทธิเสรีภาพและความเท่าเทียมของผู้คน

การแข่งขันทางการค้าที่เป็นธรรมในประเทศไทย: รายงานการวิเคราะห์สภาพการแข่งขันธุรกิจโรงพยาบาลเอกชน และอุตสาหกรรมโรงภาพยนตร์

โดย: พรเทพ เบญญาอภิกุล และวรรณวิภางค์ มานะโชติพงษ์

‘การแข่งขันทางการค้าที่เป็นธรรมในประเทศไทย: รายงานการวิเคราะห์สภาพการแข่งขันธุรกิจโรงพยาบาลเอกชน และอุตสาหกรรมโรงภาพยนตร์’ นำเสนอบทสำรวจกรณีศึกษาแนวทางการกำหนดขอบเขตตลาดที่เหมาะสมในประเทศสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร, บทวิเคราะห์ธุรกิจโรงพยาบาลเอกชนในแง่ขอบเขตและโครงสร้างตลาด แนวโน้มการควบรวมกิจการที่เกิดขึ้นในช่วงที่ผ่านมา บทบาทการกำกับดูแลของภาครัฐ และ ผลประกอบการ, และรายงานการวิเคราะห์สภาพการแข่งขันอุตสาหกรรมโรงภาพยนตร์ในแง่พัฒนาการ โครงสร้างตลาด พฤติกรรมและสภาพการแข่งขัน และ ผลประกอบการ

ความยุติธรรม คำพิพากษา ปัญหาสิ่งเเวดล้อม

โดย: เเบ๊งค์ งามอรุณโชติ

ความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมที่กล่าวถึงกันนั้นไม่ใช่ปัญหาทางกายภาพที่แยกขาดจาก “คน” หรือ “สังคม” การที่สิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมมากขึ้นมีผลกระทบต่อความสัมพันธ์ในสังคมโดยเฉพาะการทำให้เกิด “ความขัดแย้ง” เช่น เมื่อโรงงานปลดปล่อยมลพิษออกมาสู่สิ่งแวดล้อม คนที่อยู่อาศัยโดยรอบโรงงานก็จะเจ็บป่วย ชุมชนรอบโรงงานก็จะเกิดความขัดแย้งกับตัวโรงงาน หรือเมื่อรัฐเข้าไปจัดการกับความเสื่อมโทรมของสิ่งแวดล้อมที่เป็นทรัพยากรส่วนกลาง ย่อมก่อให้เกิดการสูญเสียผลประโยชน์ของผู้ที่ใช้ทรัพยากรเหล่านั้นอยู่เดิมและกลายมาเป็นความขัดแย้งระหว่างรัฐและเอกชน

ความขัดแย้งจากกระบวนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเหล่านี้ โดยทั่วไปแล้วมักดำเนินเข้าไปสู่ “กระบวนการยุติธรรม” คำถามสำคัญคือกระบวนการยุติธรรมของประเทศไทยมีคุณสมบัติหรือรูปแบบซึ่งเอื้ออำนวยให้รัฐ กลุ่มทุน หรือชาวบ้านร้านตลาดผู้ได้รับผลกระทบกันแน่ แบ๊งค์ งามอรุณโชติมุ่งตอบคำถามดังกล่าวโดยดำเนินการสำรวจเอกสารคำพิพากษาจากแหล่งอ้างอิงต่างๆ แล้วนำมาพิจารณาประมวลบทสรุป ติดตามเรื่องราวของความยุติธรรม คำพิพากษา และปัญหาสิ่งแวดล้อมได้ที่นี่

ภาษีผลได้จากทุนในตลาดหุ้น และข้อเสนอสำหรับประเทศไทย

โดย: ภาวิน ศิริประภานุกูล

การบังคับใช้ภาษีผลได้จากทุนจะ “มุ่งจัดเก็บจากกลุ่มคนมีรายได้สูงเป็นหลัก ซึ่งสามารถปรับปรุงระบบภาษีไทยให้มีลักษณะการจัดเก็บอัตราก้าวหน้ายิ่งขึ้นได้ นอกจากนั้น ภาษีผลได้จากทุนยังถือเป็นอีกทางเลือกหนึ่งที่น่าสนใจในการเพิ่มรายได้ให้กับรัฐบาลในช่วงเวลาที่รัฐบาลกำลังต้องการรายได้เพิ่มเติมเป็นอย่างยิ่งในสถานการณ์ปัจจุบัน” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องภาษีผลได้จากทุนในตลาดหุ้น และข้อเสนอสำหรับประเทศไทย)

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันผลได้จากตลาดทุนหรือตลาดหุ้นในประเทศไทยไม่ถูกจัดเก็บภาษี กล่าวได้ว่าการละเลยดังกล่าวเป็นอีกภาพสะท้อนหนึ่งที่ชี้ให้เห็นถึงความขาดแคลนแนวคิดและมาตรการการจัดเก็บภาษีอัตราก้าวหน้าในประเทศไทย ซึ่งถูกเสนอขึ้นมาเพื่อปรับปรุงแก้ไขสภาพความเหลื่อมล้ำสุดโต่งของบ้านเมือง

ร่วมทำความเข้าใจบทบาทของภาษีผลได้จากทุนในการลดความเหลื่อมล้ำในสังคม การเพิ่มประสิทธิภาพในระบบเศรษฐกิจ ผลกระทบที่จะเกิดขึ้นต่อตลาดหุ้นหากมีการบังคับใช้นโยบาย รวมถึงร่วมทบทวนตัวอย่างในต่างประเทศ และข้อเสนอแนะสำหรับประเทศไทยได้ ในหนังสือสำรวจองค์ความรู้เล่มนี้

การปฏิรูปตลาดทุนกับการลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย

โดย: สฤณี อาชวานันทกุล

“… เศรษฐีหุ้นไทย 500 คนที่รวยที่สุด ถ้าคิดเป็นตระกูลมีประมาณ 200 ตระกูล ถือหุ้นในตลาดหลักทรัพย์รวมกันมีมูลค่าถึง 690,231 ล้านบาทในปี 2553 คิดเป็นร้อยละ 8.3 ของมูลค่าตลาดหลักทรัพย์ทั้งตลาดในปีเดียวกัน

รายงานฉบับนี้มุ่งสำรวจความเชื่อมโยงระหว่างตลาดทุนกับความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจบางประการ ทั้งความเหลื่อมล้ำ ‘ภายนอก’ ตลาดทุน หมายถึง ความเหลื่อมล้ำระหว่างผู้เล่นในตลาดทุนกับผู้ที่อยู่นอกตลาด และความเหลื่อม ‘ภายใน’ ตลาดทุน หมายถึง ความเหลื่อมล้ำระหว่างผู้เล่นที่มีข้อมูลภายในและผู้เล่นที่ไม่มี” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปตลาดทุนกับการลดความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย)

ตลาดทุนที่ดีคือหนึ่งในพลังขับเคลื่อนสำคัญของระบบเศรษฐกิจที่สำคัญ เพราะเป็นศูนย์กลางในการระดมทุน รวมถึงเป็นทางเลือกการออมเงินของประชาชน สฤณี อาชวานันทกุล พาท่านผู้อ่านร่วมสำรวจความสัมพันธ์ระหว่างปัญหาความเหลื่อมล้ำกับการปฏิรูปตลาดทุน สถานการณ์ดังกล่าวในประเทศไทย ก่อนจะสรุปข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

ไม่อยากเป็นแมงเม่า อ่าน แล้วร่วมกันผลักดันการแก้ปัญหาเชิงโครงสร้าง

การกระจายอำนาจกับการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

โดย: วรัญญู เสนาสุ

“การขับเคลื่อนการกระจายอำนาจด้านจัดการสิ่งแวดล้อม สอดรับกับปัญหาด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมที่เป็นปัญหาใหญ่และมีความรุนแรงสูง เนื่องจากที่ผ่านมาภารกิจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในด้านสิ่งแวดล้อมยังอยู่ใน “ขั้นต้น” และเป็นการปฏิบัติในเชิงพื้นฐานตามแก้ไขปัญหารายวัน นอกจากนี้ยังขาดการทำงานร่วมมือกันเป็นเครือข่าย โดยการกำกับดูแลสภาพสิ่งแวดล้อมในระดับขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งเป็นระดับปฏิบัติการนั้น จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องรับรู้ปัญหาสิ่งแวดล้อม ชนิด “วันต่อวัน” และสามารถตอบสนองปัญหาได้อย่างรวดเร็วทันใจ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จึงอยู่ในฐานะที่จะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตและคุณภาพของการให้บริการและปิดช่องว่างความไม่เป็นธรรมเหล่านั้น…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการกระจายอำนาจกับการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น)

รายงานสำรวจองค์ความรู้เพื่อการปฏิรูปประเทศไทยชิ้นนี้ วรัญญู เสนาสุ ได้ทำการสำรวจในประเด็นเรื่องสถานการณ์การจัดการสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย ความก้าวหน้าของการกระจายอำนาจ รวมถึงบทบาท ปัญหา ความท้าทาย และอุปสรรคในการจัดการสิ่งแวดล้อมขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

โฉนดชุมชน

โดย: สกลฤทธิ์ จันทร์พุ่ม

“…แนวคิดเรื่องโฉนดชุมชน เป็นหนึ่งในแนวคิดเรื่องของสิทธิรวมหมู่ (Collective Right) ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน (Natural Sustainable agement) ซึ่งต่างจากกรรมสิทธิ์ส่วนบุคคล (Private Property) และกรรมสิทธิ์ของรัฐ (State Property) แต่เดิมสิทธิรวมหมู่หรือสิทธิร่วมถูกตีความหมายไปในเชิงลบ หรือที่รู้จักโดยทั่วไปว่า The Tragedy of the Common ซึ่งหมายถึงการใช้ทรัพยากรธรรมชาติที่เป็นของส่วนรวมโดยขาดการดูแลรักษาเพื่อให้เกิดความยั่งยืน (Hardin, 1968) กล่าวคือ เมื่อพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งไม่มีกรรมสิทธิ์ส่วนบุคคล หรือกรรมสิทธิ์ของรัฐเป็นเจ้าของอย่างชัดเจน ก็จะไม่มีใครสนใจหรือดูแลหรือใช้สอยพื้นที่นั้นๆ อย่างไม่มีขีดจำกัด อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลังได้มีงานวิจัยที่ออกมาวิพากษ์และท้าทายแนวคิดของ Garrett Hardin นี้อย่างแพร่หลาย เพราะการอนุญาตให้ใช้ทรัพยากรอย่างไม่มีขีดจำกัดและก่อให้เกิดผลเสียหายนั้น ไม่น่าจะหมายรวมถึงการดูแลจัดการทรัพยากรร่วมกันของชุมชน”

“…โฉนดชุมชนคืออะไร แตกต่างจากโฉนดทั่วไปอย่างไร มีที่มาและพัฒนาการอย่างไร ประเทศต่างๆ มีโฉนดชุมชนหรือไม่อย่างไร บทความชิ้นนี้พยายามตอบคำถามเหล่านี้” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องโฉนดชุมชน)

เกษตรพันธสัญญา ภาพรวมและบทสำรวจประเด็นปัญหาในประเทศไทย

โดย: นนท์ นุชหมอน

‘เกษตรพันธสัญญา’ หมายถึงการตกลงระหว่างเกษตรกรและบริษัทแปรรูปหรือการตลาดเพื่อการผลิตและส่งมอบสินค้าเกษตรภายใต้สัญญาที่ทำไว้ล่วงหน้า ในประเทศไทย ระบบดังกล่าวถือเป็นรูปแบบหลักในการทำธุรกรรมของสินค้าเกษตรหลายชนิด

อย่างไรก็ตาม ระบบดังกล่าวมีปัญหาในหลายแง่มุม เช่น การที่บริษัทมักเสนอ ‘สัญญาสำเร็จรูป’ ที่ไม่มีบทลงโทษหากบริษัทผิดสัญญา อนุญาตให้บริษัทบอกเลิกสัญญาได้ หรือปัญหาเรื่องการผูกขาดหรืออำนาจเหนือตลาดของบริษัทในการกำหนดราคาปัจจัยการผลิตและผลผลิตแก่เกษตรกร ทำให้เกษตรกรถูกบีบคั้นทั้ง ‘ปลายทาง’ และ ‘ต้นทาง’

เหล่านี้เกษตรกรล้วนไม่มีอำนาจต่อรองทั้งสิ้น

นนท์ นุชหมอน อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ทำการสำรวจแนวคิดเบื้องต้น พัฒนาการ รูปแบบ และประเด็นปัญหาของระบบเกษตรพันธสัญญา รวมถึงขนาดและการเติบโตของการเกษตร และผลตอบแทนของเกษตรกรภายใต้ระบบดังกล่าว ก่อนจะนำเสนอข้อเสนอแนะทางนโยบายในส่วนท้าย

ระบบค่าปรับทางอาญา

โดย: อิสร์กุล อุณหเกตุ

โทษปรับคือโทษทางอาญาฐานหนึ่ง ซึ่งมีข้อดีในแง่ต้นทุนการบริหารจัดการที่ต่ำกว่าโทษจำคุก คุมประพฤติ และกักบริเวณ นอกจากนี้ สังคมยังไม่ต้องสูญเสียทรัพยากรมนุษย์จากโทษจำคุก และ ผู้กระทำผิดไม่เกิด ‘ตราบาป’ ดังนั้นการใช้โทษปรับแทนโทษจำคุกในกรณีที่มีได้เป็นความผิดอุกฉกรรจ์จึงเป็นทางเลือกที่สำคัญทางหนึ่งในการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทย

อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันพบว่าโทษปรับในประเทศไทยยังไม่มีมาตรฐานที่ชัดเจน นอกจากนี้ จำนวนเงินที่ระบุไว้ตายตัวในกฎหมายฉบับต่างๆ ยังไม่สอดคล้องกับเงินเฟ้อ ซึ่งทำให้ผลการป้องปรามการกระทำผิดลดลงตามลำดับเวลา

งานวิจัยชิ้นนี้ อิสร์กุล อุณหเกตุ มุ่งสำรวจสภาพปัญหา ประสบการณ์และบทเรียนจากประเทศสหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย และเยอรมนี และข้อเสนอเพื่อการปฏิรูประบบค่าปรับทางอาญาในประเทศไทย

การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมไทย

โดย: ภูมินทร์ บุตรอินทร์

งานวิจัยชิ้นนี้มุ่งศึกษาถึงปัญหาการใช้อำนาจตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาขององค์กรต่างๆ ในช่วงระยะเวลาตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2540 จนถึงปัจจุบัน โดยมุ่งเน้นการศึกษาปัญหาในชั้นสอบสวนของพนักงานสอบสวน เช่น การค้น การจับกุม ชั้นไต่สวนคดีของพนักงานอัยการ เช่นการควบคุมตัว การฝากขัง การซักถามพยาน และในชั้นพิจารณาคดีของศาล เช่น การดำเนินคดีเด็กและเยาวชน การไต่สวนมูลฟ้อง และการพิจารณาคดี

สืบเนื่องจากการไล่สอบสวน ไต่สวน และพิจารณากระบวนการยุติธรรมไทยตลอดเส้นทาง ผู้วิจัยชี้ว่าจำเป็นต้องมีการปฏิรูปวัฒนธรรมขององค์กรต่างๆ ที่กล่าวไป เพื่อให้มีทิศทางขับเคลื่อนไปในทางเดียวกัน เนื่องจากในปัจจุบัน วัฒนธรรมอำนาจนิยมที่ฝังลึกในระบบราชการทำให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างๆ พากันสร้าง ‘อาณาจักร’ ของตน

ร่วมติดตามความสำคัญและสภาพปัญหา สาเหตุที่มา ข้อเสนอแนะ และบทวิเคราะห์กระบวนการยุติธรรมไทย โดย ดร.ภูมินทร์ บุตรอินทร์ ได้ที่นี่

การกระจายอำนาจ=การคืนอำนาจ

โดย: เอนก เหล่าธรรมทัศน์

หากเราตั้งโจทย์ร่วมกันว่า ทำอย่างไรประเทศไทยจึงจะเป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง หนังสือของ เอนก เหล่าธรรมทัศน์ เล่มนี้ มอบคำตอบแก่เราว่า อยู่ที่การทำให้ ‘การปกครองเป็นของประชาชน และให้เป็นการปกครองโดยประชาชนมากที่สุดเท่าที่จะทำได้’ ดังนั้นแนวทางในการสรรสร้างอุดมคติให้เป็นจริง จึงได้แก่การกระจายอำนาจจากรัฐเอกนิยม สู่สังคมพหุนิยม

อย่างไรก็ตาม การ ‘กระจายอำนาจ’ ของเอนก มิใช่แต่เพียงการกระจายอำนาจ กระจายทรัพยากรจากเบื้องบนสู่เบื้องล่าง เพราะแนวคิดดังกล่าวยังก้าวไม่พ้นกระบวนทัศน์เก่าๆ ที่มุ่งสร้างการปกครองที่ดี เพียงแต่เป็นการกระจายการปกครองที่ดี ให้เกิดขึ้นในระดับภูมิภาค และ ท้องถิ่น ซึ่งเขาเห็นว่า ทำไปก็ไม่ได้ผล ทำเท่าไหร่ก็ไม่เพียงพอ

แต่ การกระจายอำนาจหมายถึง การคืนอำนาจในการปกครองตนเอให้แก่ประชาชน โดยเชื่อมั่นว่าผู้คนมีศักยภาพที่จะ ‘ยกเครื่องประเทศไทย’

การปฏิรูปการกระจายอำนาจ การคลังสู่ท้องถิ่น

โดย: ดวงมณี เลาวกุล

“กลไกขับเคลื่อนสำคัญในการพัฒนาการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คือการกระจายอำนาจทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งจะต้องมีการดำเนินงานให้สอดคล้องกัน ทั้งในระดับรัฐบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น งานศึกษานี้ได้ทำการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวกับการกระจายอำนาจทางการคลังในประเทศไทย เพื่อทราบถึงสถานะและความก้าวหน้าของการกระ จายอำนาจทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงปัญหาและข้อเสนอแนะต่างๆ เพื่อให้เกิดการกระจายอำนาจทางการคลังที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล รวมทั้งสามารถสร้างความเข้มแข็งและความเป็นอิสระทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ในที่สุด” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปการปฏิรูปการกระจายอำนาจ การคลังสู่ท้องถิ่น)

แนวทางการปฏิรูปประเทศไทย ข้อเสนอต่อพรรคการเมืองและผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

โดย: คณะกรรมการปฏิรูป

“คณะกรรมการปฏิรูป (คปร.) ได้เสนอภาพรวมของปัญหาเชิงโครงสร้างซึ่งเชื่อมโยงกันเอง อันก่อให้เกิดความเหลื่อมลํ้าอย่างรุนแรงในสังคมไทย กล่าวโดยสรุปก็คือตัวโครงสร้างของการจัดสรรอำนาจ กีดกันมิให้คนจํานวนมากเข้าถึง “ทรัพยากร” หรือเข้าถึงได้อย่างไม่เท่าเทียมกัน คําว่า “ทรัพยากร” ที่ใช้ในที่นี้ มีความหมายกว้างกว่าทรัพยากรที่จับต้องได้เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงโอกาสและพลังที่เพิ่มพูนขึ้นในการใช้ประโยชน์ จากเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ, สังคม, การเมืองด้วย ซึ่งในที่นี้ รวมเรียกว่า “ทรัพยากร” ทั้งหมด หากไม่ปรับโครงสร้างของการเข้าถึงทรัพยากรตามที่กล่าวนี้ ก็ไม่มีทางที่จะลดความเหลื่อมลํ้าในสังคม ซึ่งนับวันจะเลวร้ายลงยิ่งขึ้น และเป็นสาเหตุ แห่งการชะงักงันในเกือบทุกด้านของสังคมไทยเวลานี้…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานแนวทางการปฏิรูปประเทศไทย ข้อเสนอต่อพรรคการเมืองและผู้มีสิทธิเลือกตั้ง)