องค์ความรู้

    ระบบประกันสังคมของไทย

    “ระบบประกันสังคมเป็นหลักประกันสังคมสำคัญที่ช่วยให้กำลังแรงงานของประเทศจัดการกับความเสี่ยงในการดำรงชีวิตได้ ซึ่งถือเป็นพื้นฐานสำคัญในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและการลดความเหลื่อมล้ำในสังคม ถึงแม้ว่าระบบการประกันสังคมของไทยจะมีมานานกว่า 20 ปี แต่ยังมีปัญหามากมายที่ต้องได้รับการแก้ไข ทั้งด้านความครอบคลุมกำลังแรงงาน ด้านประโยชน์การทดแทน ด้านการบริหารการลงทุน และด้านธรรมาภิาล…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องระบบประกันสังคมของไทย)

    การปฏิรูปกองทุนยุติธรรม

    “…กองทุนยุติธรรมในปัจจุบันมีอยู่แล้ว แต่มีข้อจำกัดมากมายทั้งเรื่องความจำกัดด้านงบประมาณ ความจำกัดด้านบทบาทหน้าที่ที่ยังไม่ครอบคลุมหลายเรื่องที่ควรต้องทำ กองทุนยุติธรรมแบบเดิมจึงไม่สามารถอำนวยความยุติธรรมในระดับ (Scale) ใหญ่ได้ เพื่อปฏิรูปกองทุนยุติธรรม ในการศึกษานี้ จึงเริ่มต้นจากการศึกษาแนวทาง การให้ความช่วยเหลือประชาชนในกฎหมายต่างประเทศ ข้อเสนอในการปฏิรูปกองทุนยุติธรรม เพื่อทำให้กองทุนยุติธรรมในรูปแบบใหม่ตอบสนองความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริง และเมื่อกองทุนยุติธรรมในรูปแบบใหม่เกิดขึ้นแล้ว ผู้เขียนเห็นว่าควรจะได้มีการศึกษาถึงแนวทางในการพัฒนากองทุนยุติธรรม ให้สามารถดำเนินการได้อย่างยั่งยืนสืบไป…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปกองทุนยุติธรรม)

    การกระจายอำนาจ=การคืนอำนาจ

    หากเราตั้งโจทย์ร่วมกันว่า ทำอย่างไรประเทศไทยจึงจะเป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง หนังสือของ เอนก เหล่าธรรมทัศน์ เล่มนี้ มอบคำตอบแก่เราว่า อยู่ที่การทำให้ ‘การปกครองเป็นของประชาชน และให้เป็นการปกครองโดยประชาชนมากที่สุดเท่าที่จะทำได้’ ดังนั้นแนวทางในการสรรสร้างอุดมคติให้เป็นจริง จึงได้แก่การกระจายอำนาจจากรัฐเอกนิยม สู่สังคมพหุนิยม

    อย่างไรก็ตาม การ ‘กระจายอำนาจ’ ของเอนก มิใช่แต่เพียงการกระจายอำนาจ กระจายทรัพยากรจากเบื้องบนสู่เบื้องล่าง เพราะแนวคิดดังกล่าวยังก้าวไม่พ้นกระบวนทัศน์เก่าๆ ที่มุ่งสร้างการปกครองที่ดี เพียงแต่เป็นการกระจายการปกครองที่ดี ให้เกิดขึ้นในระดับภูมิภาค และ ท้องถิ่น ซึ่งเขาเห็นว่า ทำไปก็ไม่ได้ผล ทำเท่าไหร่ก็ไม่เพียงพอ

    แต่ การกระจายอำนาจหมายถึง การคืนอำนาจในการปกครองตนเอให้แก่ประชาชน โดยเชื่อมั่นว่าผู้คนมีศักยภาพที่จะ ‘ยกเครื่องประเทศไทย’

    การปฏิรูปการกระจายอำนาจ การคลังสู่ท้องถิ่น

    “กลไกขับเคลื่อนสำคัญในการพัฒนาการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น คือการกระจายอำนาจทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งจะต้องมีการดำเนินงานให้สอดคล้องกัน ทั้งในระดับรัฐบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น งานศึกษานี้ได้ทำการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวกับการกระจายอำนาจทางการคลังในประเทศไทย เพื่อทราบถึงสถานะและความก้าวหน้าของการกระ จายอำนาจทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมถึงปัญหาและข้อเสนอแนะต่างๆ เพื่อให้เกิดการกระจายอำนาจทางการคลังที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล รวมทั้งสามารถสร้างความเข้มแข็งและความเป็นอิสระทางการคลังให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นได้ในที่สุด” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปการปฏิรูปการกระจายอำนาจ การคลังสู่ท้องถิ่น)

    การปฏิรูปเพื่อลดการผูกขาด และส่งเสริมการแข่งขันในเศรษฐกิจไทย

    “…โดยทั่วไปแล้ว สภาพการแข่งขันในตลาดในทางปฏิบัติ นั้นยังห่างไกลจากการแข่งขันที่เสรีและเป็นธรรม เนื่องจากเหตุผลสองประการ ประการแรกกฎกติกาของภาครัฐอาจจำกัดการแข่งขันในตลาด ด้วยเหตุผลอื่นๆ ที่มิใช่เหตุผลในเชิงเศรษฐศาสตร์ เช่น การกีดกันการลงทุนของบริษัทต่างชาติ เพื่อให้การคุ้มครองอุตสาหกรรมในประเทศเป็นต้น ประการที่สองผู้ประกอบการแต่ละรายมีอำนาจทางตลาดไม่เท่ากัน ผู้ประกอบการรายใหญ่ในตลาดต่างมีขนาดที่ต่างกัน ทำให้ผู้ประกอบการที่มีขนาดเล็กกว่าอาจถูกกลั่นแกล้ง ไม่มีโอกาสที่จะแข่งกับผู้ประกอบการรายใหญ่ได้…

    ด้วยเหตุผลดังกล่าว จึงต้องมีการพัฒนากฎหมายที่จะดูแลกฎกติกาในการแข่งขัน มิให้มีการผูกขาด หรือมีพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมที่อาจนำไปสู่การผูกขาดตลาด ที่มิได้มาจากขีดความสามารถในการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพที่แท้จริง หากแต่มาจากการใช้กลยุทธ์ทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ที่เรียกกันว่า ‘กฎหมายแข่งขันทางการค้า’…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปเพื่อลดการผูกขาด และส่งเสริมการแข่งขันในเศรษฐกิจไทย)

    ระบบภาษีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ

    “…โดยหลักการแล้ว การวิเคราะห์ระบบภาษีของประเทศใดประเทศหนึ่ง จำเป็นจะต้องวิเคราะห์ควบคู่ไปกับโครงสร้างรายจ่ายของรัฐบาลในประเทศนั้นๆ ด้วย เนื่องจากโดยปกติแล้ว ภาษีคือแหล่งรายได้ที่สำคัญที่สุดของรัฐบาล ซึ่งในกรณีที่รัฐบาลมีความต้องการจะใช้จ่ายเพิ่มเติม รัฐบาลจำเป็นต้องเพิ่มการจัดเก็บภาษีตามไปด้วย

    บทความนี้จะมุ่งพิจารณาที่ประเด็นระบบภาษีเพื่อความเป็นธรรม ซึ่งมีความสอดคล้องกับหน้าที่ในการลดความเหลื่อมล้ำของรัฐบาล โดยมุ่งเน้นการออกแบบระบบภาษีเพื่อเป็นเครื่องมือหนึ่งในการลดความเหลื่อมล้ำเป็นสำคัญ ไม่ใช่การออกแบบระบบภาษีเพื่อการระดมทุนของทางภาครัฐเพิ่มเติม เพื่อนำมาใช้จ่ายในมาตรการ เพื่อลดความเหลื่อมล้ำต่างๆ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องระบบภาษีเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ)

    การปฏิรูปการกระจายอำนาจและการจัดการปกครองท้องถิ่น

    “…ในการนำเสนองานศึกษานี้จะแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลักๆ อัน ได้แก่ส่วนแรก เป็นการกล่าวถึงที่มา และ สภาพปัญหาเกี่ยวกับการกระจายอำนาจในประเทศไทย ซึ่งผู้ศึกษาพยายามชี้ให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับการปกครองท้องถิ่นของไทยในช่วงก่อน และ หลัง ปี พ.ศ. 2535 ส่วนที่สองเป็นการกล่าวถึงข้อถกเถียงที่เกิดขึ้นในประเด็นต่างๆ ส่วนที่สามเป็นการพูดถึงประสบการณ์ของการดำเนินนโยบาย ด้านการกระจายอำนาจในต่างประเทศที่ อาจเป็นบทเรียนสำคัญสำหรับประเทศไทย ส่วนสุดท้ายเป็นการอภิปรายผล และการวางกรอบแนวทางในการแก้ปัญหา…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องการปฏิรูปการกระจายอำนาจและการปกครองท้องถิ่น)

    ประชาชนปฏิรูปประเทศไทย

    “ประชาชนปฏิรูปประเทศไทย นี้คือพลังอำนาจที่ ๓ ที่ใช้ในการรวมตัวร่วมคิดร่วมทำด้วยความสมานฉันท์ ด้วยการใช้ปัญญา ด้วยการใช้สันติวิธี ไม่ขับเคลื่อนด้วยการเป็นปฏิปักษ์ (Antagonistic) แต่มุ่งสร้างความสัมพันธ์ใหม่ที่ลงตัวระหว่างอำนาจรัฐ อำนาจเงิน และอำนาจสังคม เพื่อการอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานประชาชนปฏิรูปประเทศไทย )

    ข้อเสนอการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจ

    “…ความเหลื่อมล้ำในความสัมพันธ์ทางอำนาจนับเป็นปัญหาใหญ่ที่สุดอย่างหนึ่งของประเทศไทย และเป็นต้นตอบ่อเกิดของปัญหาสำคัญอื่นๆ อีกหลายเรื่อง โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือปัญหาความไม่เป็นธรรมในสังคม แม้ว่าความสัมพันธ์ทางอำนาจจะมีหลายรูปแบบแต่โครงสร้างอำนาจที่มีพลังสูงสุดและส่งผลต่อโครงสร้างอำนาจอื่นคือโครงสร้างอำนาจรัฐ ดังนั้นเพื่อการปรับสมดุลหรือการลดความเหลื่อมล้ำในความสัมพันธ์ทางอำนาจ จึงจำเป็นต้องปฏิรูปโครงสร้างอำนาจของรัฐ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานข้อเสนอการปฏิรูปโครงสร้างอำนาจ )

    (ร่าง) ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทย (เอกสารเพื่อการปรึกษาหารือ)

    “การปฏิรูปประเทศไทยไม่ใช่สินค้าสำเร็จรูป แต่เป็นกระบวนการต่อเนื่องที่ประชาชนเป็นเจ้าของ ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทยนี้ เสนอต่อคนไทยทุกคน” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจาก (ร่าง) ข้อเสนอปฏิรูปประเทศไทย (เอกสารเพื่อการปรึกษาหารือ))

    แนวทางการปฏิรูปประเทศไทย ข้อเสนอต่อพรรคการเมืองและผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

    “คณะกรรมการปฏิรูป (คปร.) ได้เสนอภาพรวมของปัญหาเชิงโครงสร้างซึ่งเชื่อมโยงกันเอง อันก่อให้เกิดความเหลื่อมลํ้าอย่างรุนแรงในสังคมไทย กล่าวโดยสรุปก็คือตัวโครงสร้างของการจัดสรรอำนาจ กีดกันมิให้คนจํานวนมากเข้าถึง “ทรัพยากร” หรือเข้าถึงได้อย่างไม่เท่าเทียมกัน คําว่า “ทรัพยากร” ที่ใช้ในที่นี้ มีความหมายกว้างกว่าทรัพยากรที่จับต้องได้เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงโอกาสและพลังที่เพิ่มพูนขึ้นในการใช้ประโยชน์ จากเงื่อนไขทางเศรษฐกิจ, สังคม, การเมืองด้วย ซึ่งในที่นี้ รวมเรียกว่า “ทรัพยากร” ทั้งหมด หากไม่ปรับโครงสร้างของการเข้าถึงทรัพยากรตามที่กล่าวนี้ ก็ไม่มีทางที่จะลดความเหลื่อมลํ้าในสังคม ซึ่งนับวันจะเลวร้ายลงยิ่งขึ้น และเป็นสาเหตุ แห่งการชะงักงันในเกือบทุกด้านของสังคมไทยเวลานี้…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานแนวทางการปฏิรูปประเทศไทย ข้อเสนอต่อพรรคการเมืองและผู้มีสิทธิเลือกตั้ง)

    ปฏิรูปประเทศไทย รายงานเรื่องที่ควรปฏิรูป

    “…การปฏิรูปประเทศไทยจึงควรที่จะมุ่งไปที่รากฐาน หรือสมุฏฐานเบื้องลึกของวิกฤติประเทศไทยมากกว่าการรักษาตามอาการ เมื่อการปฏิรูปประเทศไทยถูกทำให้เป็นประเด็นทางการเมือง (Political issue) จึงเป็นกระแสสูงที่ผู้คนสนใจในวงกว้าง ถึงจะเห็นด้วยไม่เห็นด้วยอย่างไรก็อยู่ในกระแสเดียวกัน … ข้อคิดเห็นและข้อเสนอข้างล่างนี้เป็นส่วนหนึ่งเท่านั้นของกระแสความพยายามของคนไทยในการปรับเปลี่ยนประเทศไทย”

    ความเหลื่อมล้ำฉบับพกพา

    “การอภิปรายนานาทัศนะในเรื่องนี้ให้ครอบคลุมพอที่จะยังใช้คำว่า “พกพา” ได้โดยที่ผู้เขียนไม่รู้สึกตะขิดตะขวง เป็นภารกิจที่เหลือวิสัยและเกินสติปัญญาของผู้เขียน ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเลือกที่จะให้น้ำหนักกับการนำเสนอข้อเท็จจริงและลักษณะของความเหลื่อมล้ำต่างๆ โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำที่ชี้ให้เห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง รวมถึงอธิบายความเกี่ยวโยงระหว่างความเหลื่อมล้ำแต่ละประเภท มากกว่าที่จะแจกแจงทางเลือกต่างๆ ของแนวทางแก้ไขอย่างครบถ้วน…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องความเหลื่อมล้ำฉบับพกพา)

    แนวคิดภาษีที่ดินและทรัพย์สิน: กรณีศึกษาร่างพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง

    “งานศึกษาชิ้นนี้เริ่มต้นด้วยการฉายภาพให้เห็นถึงโครงสร้างทางภาษีของระบบเศรษฐกิจไทยซึ่งยังคงมีความไม่สอดคล้องกับรูปแบบในอุดมคติอยู่มาก อาทิ การที่ประเทศไทยจัดเก็บรายได้จากภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาน้อยกว่าภาษีนิติบุคคลและภาษีมูลค่าเพิ่ม ซึ่งสะท้อนประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษี และความรับผิดชอบในการสมทบทรัพยากรเพื่อการพัฒนาประเทศของประชากรว่ายังคงต่ำอยู่มาก นอกจากนี้ ภาษีที่ถูกจัดเก็บโดยท้องถิ่นเองยังคงมีสัดส่วนไม่มากนักเมื่อเทียบกับรายได้ต่อปีที่ท้องถิ่นได้รับทั้งหมด ซึ่งสะท้อนถึงภาระทางการคลังที่กระจุกตัวอยู่ที่รัฐบาลกลาง…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องแนวคิดภาษีที่ดินและทรัพย์สิน: กรณีศึกษาร่างพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง)

    พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 และการผูกขาดในภาคเกษตร: กรณีศึกษาตลาดไข่ไก่

    “งานชิ้นนี้ศึกษาจุดอ่อนและข้อบกพร่องบางประการของพระราชบัญญัติแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 โดยนำกรณีศึกษาการผูกขาดทางการค้าในภาคเกษตร (ตลาดไข่ไก่) มาเป็นจุดอ้างอิงในกรณีศึกษา โดยประมวลข้อมูลและเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในตลาดไข่ไก่ว่ามีพฤติกรรมที่เป็นการกีดกันทางการค้าขึ้นในลักษณะใดบ้าง และพระราชบัญญัติแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 มีจุดอ่อนหรือข้อบกพร่องอย่างไร จึงไม่สามารถเข้าไปจัดการสร้างการแข่งขันที่เป็นธรรมให้เกิดขึ้นในตลาดสินค้าไข่ไก่ได้…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542 และการผูกขาดในภาคเกษตร: กรณีศึกษาตลาดไข่ไก่)

    แนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศไทย

    “…จากบทเรียนจากต่างประเทศพบว่า การจัดการทรัพยากรร่วมหนึ่งๆ ไม่จำเป็นจะต้องมีวิธีการจัดการเพียงแบบเดียวเท่านั้น แต่สามารถผสมผสานระหว่างระบบตลาด การทำงานร่วมกันในชุมชน หรือระบบการแนวตั้งแบบรัฐ เข้าไว้ด้วยกันให้เหมาะกับลักษณะการจัดการทรัพยากรประเภทหนึ่งๆ ในพื้นที่หนึ่งๆ ได้ ผู้เขียนคิดว่าการศึกษาประเด็นนี้ในประเทศไทยยังมีอยู่น้อยมาก งานส่วนใหญ่มักจะค่อนข้างให้ความสำคัญกับชุมชนมากเป็นพิเศษ…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องแนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศไทย)

    ธนาคารที่ดิน

    “…“ธนาคารที่ดิน” (Land Bank) เป็นกลไกที่ช่วยนำเอาที่ดินไปถึงมือเกษตรกรอย่างแท้จริง และช่วยจำกัดการเปลี่ยนมือที่ดินไม่ให้ถ่ายโอนไปอยู่ในมือของนายทุน ธนาคารที่ดินอาจจัดตั้งจะเป็นองค์กรของรัฐบาล ทำหน้าที่ในการจัดซื้อที่ดินให้กับเกษตรกรและคนไร้ที่ดินทำกินได้เช่าในราคาถูก ไม่ดำเนินงานในเชิงพาณิชย์หรือแสวงหากำไร (non-profit organization)…” (เนื้อหาส่วนหนึ่งจากรายงานสำรวจองค์ความรู้เรื่องธนาคารที่ดิน)

    • Page 2 of 2
    • <
    • 1
    • 2